Poštovani posjetioci odlučili smo da Vam, kao vodič kroz razvoj našeg fakulteta, prenesemo govor dekana Ekonomskog fakulteta u Banjoj Luci, prof. dr Stanka Stanića sa manifestacije proslave 30 godina Fakulteta.

"Obilježavanje svake godišnjice naše visokoškolske institucije prilika je za podsjećanje na ključne odrednice dosadašnjeg rada.

1) U istoriji ovog Fakulteta više je značajnih datuma. Među njima, naravno, najznačajniji je dan kada je Skupština opštine, danas Grada Banje Luke, donijela odluku o osnivanju ovog Fakulteta. Hroničari su zapisali: Dana 06.02.1975. godine, Skupština opštine Banje Luke je na zajedničkoj sjednici Vijeća udruženog rada, Društveno političkog vijeća, i Vijeća mjesnih zajednica donijela odluku o osnivanju Ekonomskog fakulteta u Banjoj Luci.

Taj datum i ta odluka, ne znače da do tada nije bilo studija ekonomske struke u Banjoj Luci. Tačnije, 14 godina ranije ili 1961. godine u našem Gradu je počelo izučavanje na višem nivou obrazovanja iz ekonomske struke, osnivanjem Više ekonomsko-komercijalne škole. Takođe, prije osnivanja ovog Fakulteta, Ekonomski fakultet iz Rijeke je upisivao studente u svom centru u Banjoj Luci. U praksi je bilo slučajeva da se ekonomski fakulteti osnivaju tako što bi više ekonomske škole prerastale u fakultete. To nije bio slučaj sa Banjom Lukom, iako je ovaj Fakultet postao pravni nasljednik ranije osnovane Više škole.

Prva ozbiljnija naznaka za stanovništvo Bosanske krajine da će se uskoro osnovati Ekonomski fakultet, bilo je osnivanje odjeljenja Ekonomskog fakulteta Sarajevo u Banjoj Luci. Bilo je to u jesen 1974. godine. Tačnije, 01.11.1974. godine počela su prva predavanja za generaciju potencijalno budućih 169 diplomiranih ekonomista. Od tog broja, njih 100 je položilo sve ispite iz prve godine do oktobra 1975. godine, te upisalo drugu godinu studija. To je zaista zavidan uspjeh, jer se za upis više godine nije mogao prenositi ni jedan ispit; što upućuje da se radilo o generaciji vrijednih mladića i djevojaka.

Od ukupnog broja upisanih na vrijeme, a to znači u školskoj 1977/78. godini, diplomiralo ih je 27 ili 15,98%.

Inače, prve školske godine ovog Fakulteta, a ta je 1975/76, upisano je u prvoj godini novih 250 studenata. Sa tom školskom godinom, de facto i de iure, počeo je sa radom Ekonomski fakultet u Banjoj Luci, jer je 30.09.1975. godine konstituisan prvi Savjet Fakulteta, te izabran prvi dekan Fakulteta. Odgovornog mjesta prvog dekana prihvatio se, na zahtijev svojih Krajišnika, dr Jovan Rodić, koji je ranije biran u nastavničko zvanje na Ekonomskom fakultetu u Sarajevu. Bila je, zaista, odgovorna i teška obaveza, praviti fakultet na ledini; nema prostora, nema kadrova, nema finansijskih sredstava, nema ničega sem upisanih studenata; a kada ima studenata, odgovorni profesori radiće tako da nadomjeste nedostatak ostalih uslova u realizaciji nastavnog procesa.

Studenti prvih generacija imali su izuzetno poštovanje prema prof. dr Jovanu Rodiću, jer je on prema njima imao ne samo odnos dekana i profesora, već i očinski pristup.

 

Naš Fakultet spada u red srednje generacije članica Univerziteta u Banjoj Luci. U vezi s tim, uslovno govoreći, sve njegove članice mogu se podijeliti u tri generacije, posmatrano po godištima nastanka pojedinih njegovih visokoškolskih organizacija.
U prvoj generaciji su oni fakulteti koji su osnovani znatno prije osnivanja Univerziteta. To su Tehnički fakultet (odnono Elektrotehnički i Tehnološki). Viša pedagoška škola i Viša ekonomsko-komercijalna škola.
Druga generacija su oni fakulteti koji su osnovani neposredno prije ili poslije osnivanja Univerziteta. Pored našeg Fakulteta, u toj su generaciji Pravni fakultet, Mašinski i Medicinski fakultet.
U trećoj generaciji su oni fakulteti koji su osnovani poslije 1991. godine, a takvih je preostalih 7 visokoškolskih organizacija: Filozofski fakultet, Šumarski fakultet, Poljoprivredni fakultet, Prirodno-matematički fakultet, Arhitektonsko-građevinski fakultet, Akademija umjetnosti i Fakultet za fizičku kulturu i sport.
I pored činjenice da nismo u redu najstarijih visokoškolskih institucija Univerziteta u Banjoj Luci, može se ustvrditi da smo među najorganizovanijim, najopremljenijim i odgovornijim članicama Univerziteta po izvršavanju funkcija u skladu sa Zakonom o univerzitetu.
U nastojanjima da dođemo do takvih obilježja, naš Fakultet je prošao tri faze razvoja. Prva faza se poklapa sa periodom od 1975. godine do 1978. godine.
To je period koji je počeo sa osnivanjem, a nastavio sa kadrovskim i materijalno-finansijskim jačanjem kolektiva, te rješavanjem prostornog problema. Kada je u pitanju prostor, Fakultet je do ljetnog semestra školske 1976/77. godine radio u prostorijama Osnovne škole "Georgi Stojkov - Rakovski", da bi od tada koristio dio prostora, kao podstanar, tadašnje VEKŠ. Sa ukidanjem VEKŠ-a, 1980. godine, Fakultet je postao pravni nasljednik te Škole i vlasnik u cijelosti zgrade u kojoj smo i danas.
Za to razdoblje, takođe, karakteristična je bila spremnost tadašnjeg Republičkog izvršnog vijeća da obezbijedi odgovarajuće pretpostavke za razvoj novoformiranih fakulteta i univerziteta, što se pozitivno odražavalo na njihovo funkcionisanje. Primjera radi, rijetki su u to vrijeme bili univerzitetski nastavnici koji nisu imali riješeno stambeno pitanje, što je zasluga kako nadležnih organa Grada Banje Luke, tako i tadašnjeg RIV-a BiH.
U drugom dijelu ovog razdoblja već su bili evidentni znaci stagnacije, koja je bila potaknuta izmišljenom, odnosno montiranom političkom aferom. Radilo se o takozvanom verbalnom deliktu koji se pripisivao dvojici naših profesora (dr Jovanu Dušaniću i dr Miodragu Zecu) i jednom višem asistentu (mr Ljubomiru Zolotiću).
Na žalost, Naučno-nastavničko vijeće i Savjet fakulteta su podlegli pritisku tadašnjih vlasti i donijeli odluku o isključivanju ove trojice kolega iz nastavnog procesa.
Kao posljedica te afere, na Fakultetu se među kolegama pojavilo podozrenje i međusobno nepovjerenje, što se negativno odrazilo na rad sa studentima i kvalitet tog procesa.
Zbivanja tog vremena predstavljaju najtamniju stranicu ovog Fakulteta; ona, kao da su naslućivala dolazak teškog razdoblja; ali ovoga puta ne samo Fakulteta, već našeg šireg okruženja.
Druga faza u životu našeg Fakulteta, (koja se i ne može nazvati fazom razvoja), vezana je za period od 1991. do 1995. god., ili period građanskog rata koji je počinjao na prostorima Hrvatske i snažno se odražavao na ove naše prostore; da bi buknuo svom razornom silinom na području SR BiH. Karakteristike ovog perioda su:

• prekid svih naučnih i stručnih kontakata sa svim ekonomskim fakultetima bivše SFRJ, izuzev sa ekonomskim fakultetima iz Srbije,
• vrlo izražena fluktuacija studenata i nastavnog kadra,
• materijalno - finansijska kriza,
• potpuna izolacija od savremenih naučnih tokova,
• skoro cijela muška populacija studenata više je bila u jedinicama Vojske Reppublike Srpske nego u studentskim klupama;
• takođe, jedan broj nastavnog osovlja bio je aktivan učesnik otadžbinskog rata,
• naučno-istraživački rad u potpunosti je zamro.

I pored toga, nastava na našem Fakultetu nije prekidana ni jednog dana, ispiti su redovno držani prema rasporedima koji su bili poznati unaprijed za čitavu školsku godinu.
Sa ove distance gledajući, zasigurno, kazaćemo: umijeće je bilo opstati, odnosno ne ugasiti se radeći u onakvim uslovima. Opstali smo zahvaljujući dobrim dijelom pomoći koju smo imali od kolega sa ekonomskih fakulteta iz Srbije, zbog čega im i danas kažemo jedno veliko hvala; i, razumljivo, pregalačkim radom svih zaposlenih na Fakultetu i volji studenata da uče i pohađaju nastavu u trenucima kada nisu bili u vojnim jedinicama.
Od završetka građanskog rata u BiH nastupa 3. faza razvoja Fakulteta. Ovo je period koji traje do danas i koji je karakterističan po razvoju u pravom smislu riječi.
Finansijska situacija Fakulteta je znatno povoljnija nego u prethodnom periodu; izvršena je sanacija zgrade Fakulteta; opremljene su dvije računarske sale sa 120 mjesta, koje su svakodnevno na raspolaganju studentima; svaki kabinet je; takođe, opremljen personalnim računarom; Fakultet je otvoren za saradnju sa evropskim i američkim fakultetima istog usmjerenja, većina naših profesora i asistenata je boravila na dužim ili kraćim studijskim istraživanjima na nekom od svjetskih univerziteta; jedan broj naših studenata, takođe, uključuje se u realizaciju međunarodnih projekata. Fakultet je uključen u međunarodni TEMPUS projekat, iz koga izlazi obogaćen savremenim iskustvima u organizaciji nastavnog procesa; doniran sa novom nastavnom opremom, sa novim spoznajama o tendencijama u pojedinim oblastima ekonomske teorije i prakse; usvojena je nova organizacija Instituta; koji je od organizacione jedinice Fakulteta registrovan sa svojstvom pravnog lica, pod nazivom Institut ekonomskih nauka. Institut poslednjih godina radi znatno uspješnije nego prije 1992. godine, kada je na tržištu bilo lakše doći do posla nego danas.
Ipak, i pored vidnih poboljšanja koja su evidentna u funkcionisanju Fakulteta, treba istaći da standard zaposlenih i studenata nisu na nivou koji može dobiti prolaznu ocjenu. Sa stanovišta nastavnog kadra, kritično je stanje u domenu ličnih primanja i u domenu uslova bavljenja naučno-istraživačkim radom. Što se tiče studentskog standarda, ono što je karakteristično za studente svih fakulteta u Srpskoj, jeste manjak studentskih kredita i stipendija, te mjesta u studentskim domovima. Zasigurno, radi se o problemima koje pojedini fakulteti i univerziteti ne mogu riješiti bez pomoći nadležnih republičkih organa.

Od osnivalja ovog Fakulteta do danas upisano je 7750 studenata ili prosječno 283 novih studenata svake godine. Od toga broja diplomiralo je 2760 ili 35,61%.
Ekonomski fakultet u Banjoj Luci je sa izvođenjem prvih generacija diplomiranih studenata, kadrovskim jačanjem, uspostavljanjem saradnje sa drugim fakultetima sa prostora SFRJ stvorio uslove da otpočne i sa postdiplomskim magistarskim i specijalističkim studijima.
Počev od školske 1979/80., kada je upisana i prva generacija budućih magistara nauka, do danas su na 14 magistarskih postdiplomskih studija iz oblasti organizacija i rukovođenja, odnosno menadžmenta, izvoznog marketinga, finansijskog menadžmenta, tranzicije i rekonstrukcije privreda postsocijalističkih država, svjetske privrede i Evropske unije upisana 683 studenta. Na žalost, od tog broja je i apsolutno i relativno mali broj završio započete studije - svega 62 ili 9,08%.
Kažimo da je prvi magistarski rad na našem Fakultetu odbranjen 23.10.1986. godine. Kandidat za magistra nauka bila je g-đa Nada Adamović.
Svaki naredni viši nivo obrazovanja Ekonomski fakultet je uvodio u proces tek kada bi se napravila pouzdana procjena da se raspolaže sa dovoljnom, kritičnom masom vlastitog naučnog kadra koji je u stanju da odgovori zahtijevnom nivou višeg stepena naučnog obrazovanja. Tako je bilo i sa vođenjem kandidata za doktorat nauka.
Na našem Fakultetu prva odbrana doktorske disertacije obavljena je 26.12.1986. godine. Prvi doktorant bio je mr Aleksandar Kresojević, a prvi mentor - naš prvi dekan dr Jovan Rodić.
Do pojave prve doktorske disertacije, Fakultet je sticao desetogodišnje iskustvo naučno-istraživačke kuće - sasvim dovoljno da se odgovori novim zahtjevima koji se postavljaju pred institucije ove vrste da bi bile kvalifikovane, ne samo formalno već i suštinski, da brane i odbrane naučne doprinose koji izlaze pod firmama ovih kuća.
Inače od osnivanja do danas na ovom Fakultetu su naučni stepen doktora nauka stekla 23 kandidata.
Dinamičan razvoj našeg okruženja postavljao je pred Fakultet od samog početka brojne, složene i odgovorne zadatke. Njihovo rješavanje iziskivalo je intenzivan razvoj naučno-nastavnog kadra i naučnog rada, razvoj teorijske misli u oblasti ekonomske nauke, neprekidno usavršavanje nastavnog plana i programa u skladu sa razvitkom ekonomske nauke. Da bi obezbijedili da budemo u funkciji privrede i društva u cjelini, kontinuirano smo inovirali planove i programe. Za ovih 30 školskih godina, Fakultet je pravio 6 temeljnih revizija nastavnih planova, dok se usklađivanje nastavnih programa pojedinih disciplina postavlja kao tekući zadatak za svakog odgovornog profesora i asistenta.
U realizaciji svih nastavnih planova i programa učestvovalo je 158 nastavnika i asistenata. Počelo je sa 3 nastavnika i 4 asistenta u prvoj školskoj godini - 1975/76., da bi se iz godine u godinu pokrivenost nastavnog procesa kadrovski povećavala sve do početka građanskog rata u BiH. Nakon tog rata, slijedi ponovo faza kadrovskog, i kvalitativnog i kvantitativnog jačanja Fakulteta. Predavanja jednog broja naših profesora bila su takvog naučnog i pedagoškog nivoa da bi ih za svojim katedrama poželjeli mnogi razvijeni univerziteti u svijetu.
U tom smislu, generacijama studenata ovog Fakulteta ostaće u trajnom sjećanju profesori Jovan Rodić, Pavle Vasić, Ljubiša Adamović, Vujo Vukmirica, Radoslav Stanojević, Nevenka Subotić, Mićo Carević, Miloš Blažić, Dimitrije Hajduković, Stojan Jankov, Bogdan Ilić i mnogi drugi koji su bili profesori po definiciji; čija su predavanja uvijek bila za čistu desetku; koji su bili oličenje u objektivnosti u ispitivanju studenata; koji su svaki svoj čas držali sa puno žara, zanosa i energije kao da drže prvi čas; koji su kao takvi uzori nama mlađim kolegama da, ako budemo njima sličnih htijenja, stvorimo osnovu da ovaj Fakultet bude rasadnik novih ideja u ekonomskoj nauci i struci. Njima, mlađe generacije, za temelje koje su nam postavili, duguju veliku, istinsku i kolegijalnu zahvalnost.
Egzistirajući 30 godina, Ekonomski fakultet u Banjoj Luci, razvio je naučne i nastavne veze sa svim ekonomskim fakultetima u bivšoj SFRJ, a prije svih sa Ekonomskim fakultetom u Beogradu, Sarajevu i Zagrebu. Te veze su, zasigurno, više koristile našem Fakultetu nego navedenim fakultetima; iz razloga što smo mi tek nastajali, a oni su već imali zavidnu tradiciju. Treba biti iskren pa reći da je odnos ova tri fakulteta prema našem Fakultetu do 1991. godine bio takvog intenziteta da se dokazivalo da nauka ne može imati granice.
U toku otadžbinskog rata Fakultet je održavao veze sa ekonomskim fakultetima u Srbiji, te Istočnom Sarajevu i Brčkom. Komunika¬cije sa ekonomskim fakultetima iz predratne SR BiH nije bilo sve do 1997. godine. Od tada naša saradnja sa ekonomskim fakultetima u Sarajevu i Mostaru bilježi uzlaznu putanju. Uglavnom, riječ je o vezama koje proizilaze iz zajedničkog rada u realizaciji pojedinih projekata u okviru TEMPUS programa. Istina, nisu više rijetkost ni zajednička istraživanja u projektima izvan ovog programa, a koji su finansirani od strane Savjeta ministara BiH ili nekih međunarodnih organizacija. S te tačke gledišta, naša saradnja sa Ekonomskim fakultetima u Sarajevu i Mostaru dobija intenzitet prije ratne komunikacije .
Sa stanovišta saradnje našeg Fakulteta sa fakultetima u Federaciji BiH u oblasti nastave, ista je znatno ispod prije ratnog intenziteta. Ali ne zato što neko ne želi intenzivirati tu saradnju, već iz razloga što naš i njihov stepen pokrivenosti nastave vlastitim kadrovima ne podstiče na viši nivo saradnje u toj oblasti.
Kada je u pitanju naša saradnja sa fakultetima istog usmjerenja van prostora Srbije i FBiH, odnosno zapadno - evropskim i američkim univerzitetima, stanje je povoljno, što proizilazi iz činjenice da smo u toj oblasti postigli više za poslednjih 10 godina nego za prethodnih 20 godina zajedno. Primjera radi, prije rata skoro je bilo nezamislivo da asistenti dobiju šansu da idu na studijska istraživanja u inostranstvo. Danas, to je praksa.
Ekonomski fakultet u Banjoj Luci danas je visokoškolska institucija:

• na kojoj studira 2350 studenata na dodiplomskom studiju iz oblasti opšteg menadžmenta, finansijskog menadžmenta, bankarstva, turizma i spoljne trgovine; 250 studenata na postdiplomskim magistarskim studijama; iz oblasti menadžmenta poslovnih sistema, finansijskog menadžmenta, preduzetništva, svjetske privrede i Evropske unije;
• na kojoj se po prvi puta u istoriji Fakulteta realizuje međunarodni postdiplomski studij zajedno sa Univerzitetima iz Bolonje i Saseksom, te Londonskom ekonomskom školom;
• koji je uključen u proces traženja optimalnih rješenja za pojedine privredne i društvene probleme Republike Srpske i BiH;
• čija diploma relativno dobro kotira ne samo na domaćem, već i na inostranom tržištu rada;
• koji na prve tri godine osnovnih studija pokriva nastavni proces vlastitim kadrom sa 90%; a u završnoj godini studija sa 50%;
• koji je u fazi razrade novih međunarodnih postdiplomskih studija;
• koji izdaje vlastiti naučni časopis iz oblasti ekonomije Acta economica;
• čiji jedan broj profesora obavlja značajne javne i političke funkcije u Republici Srpskoj i BiH;
• koji čini napore da uvede određene novine u nastavni proces, koje su predviđene Bolonjskom deklaracijom, i prije nego što je to postala zakonska obaveza.

A Ekonomski fakultet u Banjoj Luci sutra, očekujemo postaće čuven po novim teorijskim spoznajama koje imaju temelj u slijedećim promišljanjima o ekonomiji.
Savremena ekonomija je poput paunova, sa perjem mnogih boja; raznolika je i širi se u nekoliko pravaca.
Jednostavna je istina da ekonomija nije sređena cjelina misli. Među čuvenim ekonomskim teoretičarima traju trvenja o prirodi i dosegu ekonomije, kao i njezinom mjestu među naučnim disciplinama koje joj konkurišu. Zbog toga svi ekonomisti ne pristupaju predmetu istraživanja na isti način, niti se svi slažu o metodama analize ili ciljevima koji bi bili svojstveni ekonomskim istraživanjima.
Nije sporno da ekonomska teorija ima kontinuitet i konsensus u svojoj evoluciji. Ipak, u analitičkom pristupu toj teoriji, učimo studente da ostanu otvoreni za alternativna gledišta, te da traže korisne pouke ne samo u uspjesima, nego i u greškama iz prošlosti; da spoznaju da je ekonomija mozaik pretpostavki, činjenica, poštovanja i metoda na osnovu kojim se otkriva kako nastupaju novi obrasci ideja.
Prihvatajući teorijsku ekonomiju kao tkanje široke tapiserije; zadatak je ekonomista da preslože njena vlakna bez izvlačenja istih iz tapiserije i na taj način ovu nauku učine koherentnom cjelinom.
Ima li mjesta za buduće ekonomiste sa našeg Fakulteta koji će biti čuveni po tome što su uhvatili neke od tih niti, osvijetlili ih i izvukli neki opšti zaključak po kome će ova škola ekonomije biti prepoznatljiva?
Radovaće nas ako prilikom nekog slijedećeg jubileja dobijemo pozitivan odgovor na Postavljeno pitanje."